استرس، اضطراب و فشار روانی

استرس (Stress): واکنش طبیعی بدن به هرگونه تقاضا یا تهدید است. وقتی احساس کنیم چیزی فراتر از توانایی‌هایمان از ما خواسته شده یا تهدیدی ما را احاطه کرده، استرس می‌گیریم. علائمش می‌تواند شامل تپش قلب، تنفس سریع، انقباض عضلانی، و مشکلات گوارشی باشد. استرس لزوماً بد نیست؛ گاهی به ما کمک می‌کند عملکرد بهتری داشته باشیم که به آن استرس مثبت می گوییم، اما استرس مزمن که طولانی‌مدت ادامه دارد، مخرب است.

اضطراب (Anxiety): حالتی از نگرانی، ترس یا بی‌قراری است که معمولاً نسبت به آینده یا موقعیت‌های نامشخص بروز می‌کند. اضطراب با استرس فرق دارد؛ استرس بیشتر واکنشی به یک عامل خارجی مشخص است، در حالی که اضطراب می‌تواند بدون عامل خارجی مشخص یا درباره‌ی چیزی باشد که هنوز اتفاق نیفتاده. اضطراب مزمن یا اختلال اضطرابی، فراتر از نگرانی معمولی است و می‌تواند زندگی روزمره را مختل کند. علائمش شامل نگرانی مداوم، بی‌قراری، خستگی، مشکل در تمرکز، تحریک‌پذیری، تنش عضلانی و اختلال خواب است.

فشار روانی (Mental Pressure): این اصطلاح بیشتر به احساس سنگینی، درماندگی و کلافگی ناشی از مجموعه‌ای از استرسورها و اضطراب‌ها اشاره دارد. یعنی وقتی بار مشکلات و نگرانی‌ها آن‌قدر زیاد می‌شود که فرد احساس خرد شدن یا ناتوانی در مدیریت اوضاع می‌کند. فشار روانی می‌تواند ترکیبی از علائم استرس و اضطراب باشد، اما با شدت و احساس غرق‌شدگی بیشتری همراه است.

چه کسانی و با چه نشانه‌هایی باید مراجعه کنند؟

برای استرس: اگر استرس به یک وضعیت مزمن تبدیل شده و علائم جسمی و روانی آن (مثل سردردهای مداوم، مشکلات گوارشی، بی‌خوابی، تحریک‌پذیری، یا مشکل در تمرکز) زندگی روزمره را مختل کرده، مراجعه به مشاور یا روانشناس مفید است. مخصوصاً اگر فرد نتواند عوامل استرس‌زا را مدیریت کند.

برای اضطراب: اگر اضطراب شدید، فراگیر و مداوم است و با نشانه‌هایی مثل موارد زیر همراه است:

نگرانی بیش از حد درباره‌ی هر چیز (حتی مسائل کوچک)، احساس بی‌قراری و ناتوانی در آرام شدن، خستگی زودرس، مشکل در تمرکز یا ذهن “خالی” شدن، تحریک‌پذیری زیاد، تنشن عضلانی مداوم، اختلال خواب (بی‌خوابی، خواب سنگین یا بد خوابی)، یا در صورت وجود حملات پانیک (ترس ناگهانی و شدید همراه با علائم جسمی مثل تپش قلب، تنگی نفس، تعریق، لرزش).

و اگر این علائم باعث اختلال در عملکرد شغلی، تحصیلی، اجتماعی یا فردی شود مراجعه به روانشناس و مشاور ضرورت اساسی پیدا می کند.

برای فشار روانی: اگر فرد احساس می‌کند بار مسئولیت‌ها و مشکلات، سنگین‌تر از توان اوست، مدام احساس کلافگی، درماندگی و ناامیدی می‌کند، و توانایی سابق خود را برای کنار آمدن با مسائل از دست داده است. در این حالت، صحبت با یک متخصص می‌تواند به فرد کمک کند تا دیدگاه خود را تغییر دهد، مهارت‌های مقابله‌ای جدیدی بیاموزد و بار روانی خود را سبک کند.

استرس، اضطراب و فشار روانی جزو کدام دسته اختلالات روانشناختی قرار می‌گیرند؟

استرس: خودش به‌تنهایی یک اختلال روانشناختی نیست، بلکه یک واکنش است. اما استرس مزمن می‌تواند زمینه‌ساز یا تشدیدکننده بسیاری از اختلالات دیگر باشد، به‌خصوص اختلالات اضطرابی و افسردگی.

اضطراب: در دسته‌بندی اختلالات اضطرابی (Anxiety Disorders) قرار می‌گیرد. این دسته خودش شامل انواع مختلفی است:

اختلال اضطراب فراگیر (GAD)، اختلال پانیک (Panic Disorder)، فوبیاهای خاص (Specific Phobias)،

اضطراب اجتماعی (Social Anxiety Disorder)، اختلال استرس پس از سانحه (PTSD) که ارتباط نزدیکی با اضطراب و تروما دارد.

فشار روانی: مانند استرس، فشار روانی نیز معمولاً یک وضعیت یا تجربه است تا یک اختلال مجزا. اما اغلب با اختلال افسردگی یا اختلالات اضطرابی همراه است یا می‌تواند باعث بروز آن‌ها شود. احساس “فشار روانی” می‌تواند یکی از علائم اصلی این اختلالات باشد.